اين رهگذر مىگيرد بلكه از زحمات ديگر تهيه شير خشك نيز معاف و راحت خواهد بود . در پايان اين مقال ترجمه و تفسير يكى از چهار آيه‌اى كه در ارتباط با شيردهى مادر يا مسأله‌ى تغذيه‌ى طبيعى اطفال و حسن اجراى آن ، خداوند مردم را رهنمودهايى داده است به عنوان حسن ختام ذكر مىشود . وَ الْوالِداتُ . . . « بقره / 233 » « و مادران فرزندانشان را دو سال كامل شير دهند اين براى كسى است كه بخواهد دوران شيرخوارگى را به حد كمال برساند و خوراك و پوشاك آنان در حد عرف بر عهده‌ى پدر فرزند است . هيچ‌كس جز به اندازه‌ى توانائيش مكلف نمىشود . هيچ مادرى نبايد به خاطر فرزندش رنجه شود و نيز نبايد پدر به خاطر فرزندش رنجه شود . وارث و ( قيم ) نيز همين حكم را دارد ، پس اگر به توافق و با مشورت ، قصد از شير گرفتن فرزند را كردند گناهى بر آنان نيست و اگر خواستيد براى فرزندتان دايه بگيريد چون به درستى دستمزد آنان را بپردازيد گناهى بر شما نيست ، و از خدا پروا كنيد و بدانيد كه خدا از كار و كردار شما آگاه است . » تفسير : پژوهش‌هاى علمى اخير نشان داده است كه تاروپود رشد و تكامل كودك با شير مادر و رابطه‌ى تنگاتنگ عواطف رقيق بين او و فرزندش از طريق آهنگها و نگاه‌هاى مهرآميز وى ساماندهى مىشود و برخوردارى شيرخوار از مواد غذايى ارزشمند شير و لطافت احساس در آغوش گرم مادر بودن ، اثرات مطلوب و پايدارى از سلامت ، الفت ، و شعور به مسؤوليت را در كانون وجودش به وديعه مىگذارد كه به تدريج با گذشت زمان و در سنين بعدتر زندگى و پس از بلوغ اين آثار ظاهر مىشود . ارتباط معنوى مادر با طفل چنان مرموز و ظريف است كه اغلب تصور مادر از طفل ، حتى در غياب وى نيز مىتواند ترشح و جريان شير را بر مبناى شور دل انگيخته شده از هيپوتالاموس را ، برايش موجب شود و مادران شاغل مىتوانند از اين پديده بهره‌ى بهداشتى برده نسبت به تهيه‌ى شير مورد نياز شير خوار خود ، در محل كارشان اقدام كنند . به اين ترتيب كه با دقايقى استراحت ، خيال وجود بچه را در ذهن خود مجسم نمايند تا ترشح هورمونهاى شير راحت‌تر آنها را به دوشيدن پستان كمك كند و با اين كار هم غذاى فرداى شيرخوار را تأمين كرده و هم افزايش مدت و ميزان شيردهى خود را موجب شوند . نكات ظريف ديگرى كه در اين آيه احتمالا از نظر علمى قابل توجه و تذكر است عبارتند از : 1 - فعل يرضعن كه به صورت آينده‌ى استمرارى آمده نه فعل امر ، مىتواند گوياى بديهى بودن ميل و علاقه‌ى مادر به شيردهى فرزندش باشد كه به عنوان قانونى پايدار و نشأت يافته از فطرت يا ساختار سيستم هرمونى سامان يافته بدن ، عمل‌كردى مناسب در جهت شكل‌گيرى چرخه‌ى حيات دارد لذا چون شيردهى بر اساس اين نظم منسجم بنا شده است شايد فعل صريح امرى براى آن لازم نبوده باشد . 2 - در اين آيه دو بار و در دو محل فعل « اراد » ذكر شده است . مورد اول كه مىتواند بيانگر اراده و تصميم مادر نسبت به ادامه‌ى امر خير اتمام شيردهى به مدت دو سال باشد با بيان لِمَنْ أَرادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضاعَةَ آمده و متضمن قيد و شرطى نشده است ، ولى در وضعيت دوم كه قصد و اراده‌ى مادر بر قطع شيردهى است ، مىبينيم كه مادر را متوجه اصولى كرده و با دو شرط عَنْ تَراضٍ مِنْهُما وَ تَشاوُرٍ « 1 » تصميم مادر را به مسأله‌ى از شير گرفتن فرزندش مجاز دانسته است و امروزه تحقيقات گسترده‌ى علمى اين موضوع را روشن كرده است كه بيشترين علل بىتوفيقى مادران در ادامه‌ى شيردهى و در

--> ( 1 ) . بقره / 223 .